Katedra Migracji Współczesnych i Stosunków Etnicznych

Katedra Migracji Współczesnych i Stosunków Etnicznych powstała w 2013 r. jako kontynuacja Katedry Socjologii Narodu i Stosunków Etnicznych, którą od lat 70. kierował w ramach ówczesnego Instytutu Badań Polonijnych UJ (później Instytut Studiów Polonijnych i Etnicznych UJ) prof. Grzegorz Babiński.

Zainteresowania badawcze pracowników koncentrują się na problematyce migracji kontynentalnych i zamorskich, tworzenia i trwania zbiorowości imigranckich, mniejszości etnicznych i narodowych oraz toczących się w nich procesów tożsamościowych, a także roli religii w sferze publicznej i amerykańskiej prawicy religijnej.

Działalność Katedry jest ściśle związana z uruchomionymi w roku akademickim 2014/2015 studiami I stopnia na kierunku migracje międzynarodowe.

Pracownicy

prof. dr hab. Dorota Praszałowicz – Kierownik Katedry

dr hab. Ewa Michna

dr Agnieszka Małek

dr Paulina Napierała

Pracownicy emerytowani

prof. dr hab. Grzegorz Babiński

» Główne obszary badawcze

  • strumienie współczesnych migracji zarobkowych i politycznych z uwzględnieniem kontekstu historycznego (socjologia historyczna), głównie na obszarze UE i Ameryki Północnej
  • imigracja do Italii oraz włoska polityka migracyjna
  • socjologia narodu i stosunków etnicznych; mniejszości narodowe i etniczne 
  • wybrane grupy etniczne w Ameryce, ich dzieje i stosunki etniczne: grupa polska, niemiecka, włoska i żydowska
  • przemiany skupisk imigracyjnych: stare i nowe formy instytucjonalne
  • migracje kobiet
  • religia i migracje
  • stosunki państwo-Kościół w USA; rola religii w amerykańskiej sferze publicznej; amerykańska prawica religijna i „wojny kulturowe”; Black churches
  • tożsamość etniczna i polityka tożsamości mniejszości narodowych i grup etnicznych w Europie Środkowo-Wschodniej nieposiadających własnego państwa
  • problemy społeczne w USA

» Realizowane projekty badawcze

Oblicza Ameryki. Szkice o społeczeństwie, kulturze i polityce Stanów Zjednoczonych Ameryki

Opis: Celem projektu jest opublikowanie zbioru artykułów autorstwa młodych badaczy związanych z IAiSP na temat różnych aspektów życia w Stanach Zjednoczonych, takich jak: studia etniczne, muzyka, kultura popularna, relacje państwo-Kościół, polityka wyborcza i retoryka.

Efekt projektu: publikacja pracy zbiorowej

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Rafał Kuś, dr Paulina Napierała

Członkowie zespołu: mgr Magdalena Matłoka, mgr Maciej Smółka, mgr Dawid Przywalny, dr Maciej Turek

Czas trwania projektu: 2015-2016

 

Polityka migracyjna Włoch

Opis: Podstawowym celem projektu jest przygotowanie i publikacja monografii poświęconej przemianom polityki migracyjnej Włoch od Zjednoczenia do lat 70. XX w., ze szczególnym uwzględnieniem stosunku władz do masowej emigracji zarobkowej i prób jej kontrolowania oraz polityki wobec diaspory.    

Efekt projektu: publikacja monografii poświęconej polityce migracyjnej Włoch

Źródło finansowania: WSMiP UJ, IAiSP oraz Fundacja Studentów i Absolwentów „Bratniak”

Uczestnicy projektu: dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: 2015-2016

» Zrealizowane projekty badawcze

Polityka Królestwa Włoch wobec diaspory

Opis: Polityka wobec diaspory (określana również jako polityka wobec emigracji i emigrantów lub, szczególnie w ostatniej dekadzie, jako polityka angażowania diaspory) staje się coraz ważniejszym obszarem badań w studiach migracyjnych. Celem zrealizowanego projektu badawczego była analiza ewolucji polityki Włoch wobec własnej diaspory od okresu Zjednoczenia do 1939 roku. Materiały źródłowe (akty prawne, wystąpienia polityków, artykuły prasowe) i opracowania zostały zebrane podczas kwerendy bibliotecznej w Centro Studi Emigrazione oraz w Bibliotece Narodowej w Rzymie.

Efekt projektu: zebranie materiałów do publikacja monografii naukowej oraz artykułów naukowych, a także wykorzystanie ich w ramach zajęć akademickich (Diaspora włoska w Nowym Świecie)

Źródło finansowania: Fundacja Lanckorońskich

Uczestnicy projektu: dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: maj-czerwiec 2016

 

Visegrad Studies on Americas. Past and Present

Opis: Podstawowym celem projektu było przygotowanie pracy zbiorowej poświęconej szeroko rozumianym studiom amerykanistycznym rozwijanym w ośrodkach naukowych państw grupy wyszehradzkiej. Publikacja ma charakter interdyscyplinarny; do współpracy zaproszono badaczy i specjalistów reprezentujących różne dziedziny naukowe: historię, nauki polityczne, socjologię i językoznawstwo. Publikacja ma nie tylko dostarczyć odbiorcom wiedzę i informacje dotyczące wybranych zagadnień politycznych, społecznych i kulturowych, ale także dać wskazówki i inspiracje do dalszych samodzielnych studiów i badań. Ważnym rezultatem wspólnej inicjatywy wydawniczej jest integracja środowiska naukowego i rozwijanie dalszej współpracy między amerykanistami wyszehradzkimi

Efekt projektu: publikacja pracy zbiorowej Visegrad Studies on Americas. Past and Present, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2016

Źródło finansowania: WSMiP UJ, IAiSP oraz Fundacja Studentów i Absolwentów „Bratniak”

Uczestnicy projektu: dr Anna Bartnik, dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: 2015-2016

 

„In God We Trust. Religia w sferze publicznej USA”

Opis: Celem projektu było opublikowanie monografii na temat roli religii w sferze publicznej USA. Stany Zjednoczone to państwo o zróżnicowanym wielokulturowym obliczu, hołdujące zasadom pluralizmu religijnego i rozdziału państwa od Kościoła. Tymczasem amerykańska sfera publiczna przepojona jest motywami religijnymi. Aby zrozumieć przyczyny takiego stanu rzeczy, niezbędne jest przeanalizowanie historii rozwoju instytucji religijnych na terenach obecnych Stanów Zjednoczonych oraz prześledzenie udziału różnych grup religijnych (często imigranckich) w przemianach społecznych, politycznych i kulturowych zachodzących w społeczeństwie amerykańskim na przestrzeni wieków. Dlatego projekt zakładał przedstawienie obszernej analizy historycznej.

Efekt projektu: publikacja monografii naukowej: Paulina Napierała, In God We Trust. Religia w sferze publicznej USA, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015.

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: 2014-2015

 

Religion and politics in the USA and in Poland –  a comparative perspective

Opis: Celem projektu było przeprowadzenie badań dotyczących interakcji między religią a polityką w USA oraz obecności religii w amerykańskiej sferze publicznej, a także porównanie ich do sytuacji w Polsce. Przeprowadzono konsultacje naukowe (m.in. z profesorami: E. Owensem i A. Wolfem z Boston College, B. Hehirem z Harvard University, G. Dorrienem z Columbia University, D. Gerberem z SUNY Buffalo), kwerendę biblioteczną, analizę literatury przedmioty, odbyto kursy w Boston College i Harvard University, a także wizyty w kościołach amerykańskich różnych denominacji i wywiady z duchownymi. 

Efekt projektu: zebranie materiałów do publikacji monografii naukowej: Paulina Napierała, In God We Trust. Religia w sferze publicznej USA, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015; zaprezentowanie wyników badań na konferencji International Journal of Arts and Sciences (Boston, Harvard University 2015), a także w ramach prezentacji i wykładów: „Polish and American Religious Right Movements” (Boisi Center for Religion and American Public Life, Boston College) oraz „Religion and Politics in Poland and in the USA: A Comparative Study” (Canisius College, Buffalo).

Źródło finansowania: Kosciuszko Foundation Fellowship

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: luty 2015- czerwiec 2015

 

Mozaika wyznaniowa USA

Opis: Celem projektu było przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej w bibliotece Instytutu J.F. Kennedy’ego w Berlinie, uzyskanie dostępu do szerokiej bazy źródłowej oraz do opracowań dotyczących mozaiki wyznaniowej USA, w tym opracowań klasyków tematu, a także do materiałów źródłowych (w tym manifestów i przemówień słynnych kaznodziejów i liderów ruchów religijno-społecznych), a także do artykułów oraz raportów i opracowań statystycznych.

Efekt projektu: zebranie materiałów, krytyczna analiza źródeł i wykorzystanie ich w publikacjach wydawanych w kolejnych latach, a także w ramach zajęć akademickich: Religia i polityka w USA, Religia w sferze publicznej USA, Zróżnicowanie religijne społeczeństw amerykańskich, Obraz amerykańskiej religijności w filmie.

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców oraz Fundacja Studentów i Absolwentów „Bratniak”

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: sierpień 2014

 

Stany Zjednoczone wczoraj i dziś. Wybrane zagadnienia społeczno-polityczne

Opis: Stany Zjednoczone jako światowe mocarstwo, ważny aktor na międzynarodowej scenie politycznej oraz kraj o wielokulturowym i zróżnicowanym obliczu nieustannie wzbudzają szerokie zainteresowanie opinii publicznej, naukowców i publicystów. Mit Ameryki nie zanika, choć przybiera nowe oblicza. Zainteresowanie kulturą polityczną, amerykańskim stylem życia, sztuką, popkulturą czy migracyjną przeszłością i teraźniejszością znajduje wyraz w licznych opracowaniach naukowych oraz popularnonaukowych. Publikacja jest syntetycznym omówieniem wybranych zagadnień amerykanistycznych, takich jak: rola religii oraz rozdział Kościoła od państwa, system partyjny i wyborczy, system opieki społecznej, stosunki etniczne, mit wojny oraz historia i rozwój mediów.   

Efekt projektu: publikacja Stany Zjednoczone wczoraj i dziś. Wybrane zagadnienia społeczno-polityczne, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2013.

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Agnieszka Małek, dr Paulina Napierała

Członkowie zespołu: dr Rafał Kuś, dr Maciej Turek, mgr Joanna Kulpińska, mgr Magdalena Matłoka, mgr Monika Różalska

Czas trwania projektu: 2012-2013

 

Polskie szkolnictwo w Wielkiej Brytanii: tradycja i nowoczesność

Opis: Zrealizowane badania służyły diagnozie obecnego stanu polskiego szkolnictwa w Wielkiej Brytanii. W analizie skupiono się przede wszystkim na szkołach w Anglii. Badaniami terenowymi objęto bezpośrednio 16 szkół, przeprowadzono 195 wywiadów pogłębionych z nauczycielami, dyrektorami szkół, rodzicami, absolwentami oraz przedstawicielami organizacji polonijnych. Wyniki prezentowano podczas konferencji naukowych, trafiając do szerokiego kręgu słuchaczy i wywołując ich komentarze. Jako na główne atuty polskich szkół sobotnich wskazano na kadrę nauczycielską oraz rodziców-aktywistów szkolnych. Wypracowany przez te środowiska kapitał społeczny można transferować na inne pola działalności, zmierzającej do większej integracji wewnętrznej środowisk migracyjnych oraz do ich zbliżenia do kraju. Zwrócono także uwagę na absolwentów polskich szkół, pozostających w kontakcie ze szkołą po jej ukończeniu, których należy wziąć pod uwagę jako przyszłych liderów polskiej diaspory. W ramach prowadzonego projektu zorganizowano również dwie edycje Letniej Akademii Komunikowania Międzykulturowego.

Efekt projektu: raport z badań terenowych, zawierający m.in. opis stanu szkolnictwa polskojęzycznego w Anglii, katalog problemów polskiej oświaty w Anglii oraz rekomendacje dotyczących form wsparcia dla placówek edukacyjnych.  

Źródło finansowania: grant MSZ uzyskany we współpracy z Polską Akademią Umiejętności: program „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2012 roku”

Kierownik projektu: prof. dr hab. Dorota Praszałowicz

Uczestnicy projektu: dr Agnieszka Małek, dr Paulina Napierała (inter alia)

Czas realizacji: maj-grudzień 2012

 

American Culture Wars

Opis: Celem projektu było przeprowadzenie kwerendy w bibliotekach Uniwersytetu Stanforda związanej z badaniami na temat „amerykańskich wojen kulturowych” (American culture wars), uzyskanie dostępu do najnowszych opracowań dotyczących amerykańskich wojen kulturowych (w tym rozlicznych raportów i analiz statystycznych), a także konsultacje naukowe z profesorem Morrisem Fioriną ze Stanford University, którego opracowania na temat „wojen kulturowych” w USA uznawane są za kanoniczne.

Efekt projektu: zebranie materiałów, odbycie konsultacji naukowych, krytyczna analiza źródeł i wykorzystanie ich w publikacjach wydawanych w kolejnych latach, a także w ramach zajęć akademickich: Religia i polityka w USA, Religia w sferze publicznej USA, Zróżnicowanie religijne społeczeństw amerykańskich, Obraz amerykańskiej religijności w filmie

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców oraz Fundacja Studentów i Absolwentów „Bratniak”

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: sierpień 2013

 

Religia i polityka w USA. Faith-based initiatives w okresie prezydentury G.W. Busha

Opis: Celem projektu było opracowanie oraz opublikowanie monografii na temat wprowadzonej przez G.W. Busha polityki faith-based initiatives, której głównym celem było zwiększenie roli organizacji religijnych w amerykańskim systemie opieki społecznej. Polityka ta nie tylko wpisuje się w skomplikowane relacje państwo-Kościół w USA, lecz także jest istotna z punktu widzenia funkcjonowania amerykańskiego systemu opieki społecznej. Na jej przykładzie łatwiejsze wydaje się zrozumienie założeń polityki społecznej republikanów, które koncentrują się wokół dość szeroko zakrojonej decentralizacji i prywatyzacji systemu pomocy społecznej. Dlatego też polityka G.W. Busha została w monografii omówiona zarówno w kontekście interpretacji religijnych klauzul I poprawki do Konstytucji, jak i reform polityki społecznej.

Efekt projektu: publikacja monografii naukowej: Paulina Napierała, Religia i polityka w USA. „Faith-based initiatives” w okresie prezydentury G.W. Busha, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: 2012-2013

 

Religijność w USA

Opis: Celem projektu było przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej na University of Michigan i uzyskanie dostępu do najnowszych opracowań dotyczących zróżnicowania religijnego w USA, rozwoju nowych form religijności, nowych ruchów religijnych, a także wpływu religii na politykę i życie publiczne w USA.

Efekt projektu: zebranie materiałów, ich analiza i wykorzystanie w publikacjach wydawanych w kolejnych latach, a także w ramach zajęć akademickich: Religia i polityka w USA, Religia w sferze publicznej USA, Zróżnicowanie religijne społeczeństw amerykańskich, Obraz amerykańskiej religijności w filmie.

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Paulina Napierała

Czas trwania projektu: lipiec 2012

 

Polscy migranci we Włoszech

Opis: Celem projektu było przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej w Centro Studi Emigrazione, Bibliotece Narodowej oraz Archiwum Państwowym w Rzymie i zgromadzenie materiałów poświęconych migracjom polityczno-ekonomicznym Polaków w latach 80. oraz migracjom współczesnym.

Efekt projektu: wykorzystanie zebranych i przeanalizowanych materiałów w publikacjach naukowych, a także w ramach zajęć akademickich

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: luty 2012

 

Migrantki-opiekunki. Doświadczenia migracyjne Polek pracujących w Rzymie

Opis: Celem projektu było wydanie drukiem monografii ukazującej zjawisko migracji z perspektywy kobiet poprzez uwzględnienie ich doświadczeń w różnych sferach migracyjnego życia, począwszy od decyzji o wyjeździe i wyobrażeń, poprzez budowanie i podtrzymywanie sieci migranckich, negocjowanie własnej pozycji w relacji z pracodawcami, aż po rolę duszpasterstwa migracyjnego. Na temat coraz bardziej intensywnego w ostatnich dekadach strumienia migracji zarobkowych z Polski do Włoch powstało niewiele opracowań naukowych, zatem książką stanowi istotne uzupełnienie istniejącej luki. Wybór kobiety jako głównej bohaterki badań podyktowany był przede wszystkim specyfiką migracji z Polski do Włoch, silnie sfeminizowanej i cyrkulacyjnej.    

Efekt projektu: publikacja monografii naukowej: Agnieszka Małek, Migrantki-opiekunki. Doświadczenia migracyjne Polek pracujących w Rzymie, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011

Źródło finansowania: dotacja WSMiP UJ dla młodych naukowców

Kierownik projektu: dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: 2010-2011

» Aktywność akademicka

Zorganizowane konferencje i warsztaty:

 

  • Organizacja cyklicznych międzynarodowych konferencji American Ethnicity. Konferencje odbywające się co dwa lata począwszy od 2004 roku na stałe wpisały się w kalendarium wydarzeń naukowych organizowanych przez IAiSP UJ oraz Polską Akademię Umiejętności. Od pierwszego spotkania biorą w nim udział wybitni naukowcy z prestiżowych amerykańskich uczelni (np. Columbia University, New York University), niemieckich (np. Universität Leipzig), austriackich (np. Universität Wien) oraz polskich (UJ, UW). Dotychczas odbyło się siedem edycji konferencji, ostatnie z nich to:
  • 2012 – American Ethnicity: Rethinking Old Issues, Asking New Questions
  • 2014 – American Ethnicity and East European Immigration  
  • 2016 American Ethnicity and Ethnic Community Building  (link z programem)
  • Współorganizacja Sympozjum Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego Mobilność i osiadłość.  Antropologiczne badania społeczno-kulturowej aktywności wobec przestrzeni, Zakopane (24-26 września 2015 roku)
  • W ramach grantu MSZ współorganizacja (razem z Polską Akademią Umiejętności) konferencji „Młoda polska emigracja w UE jako przedmiot badań psychologicznych, socjologicznych i kulturowych: EuroEmigranci.PL” (23-24 września 2013).
  • Współorganizacja, razem z Polską Akademią Umiejętności oraz Krakowskim Oddziałem Stowarzyszenia Wspólnota Polska, Kongresów Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie:  
  • „Strumienie migracyjne ze współczesnej Polski: od tradycji wychodźstwa do trans-narodowości”, sesje naukowe w ramach II Kongresu Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie, Kraków (5 września, 2008).
  • III Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie, MŁODZIEŻ POLSKA NA OBCZYŹNIE – ZADANIA EDUKACYJNE, Kraków (7-11 września 2011).
  • IV Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie, NOWOCZESNE NAUCZANIE TRADYCJI OJCZYSTYCH 0 SYBIRACY I MŁODZIEŻ, Kraków (4-7 września 2014).

 

Ponadto:

  • Udział w konferencjach naukowych organizowanych przez członków Koła Naukowego Amerykanistycznych – moderowanie paneli konferencyjnych i wystąpienia z referatami.
  • Uczestnictwo w spotkaniach dyskusyjnych ze studentami, m.in. w cyklicznych „Fireside Chats” oraz spotkaniach organizowanych przez Koło Naukowe Migracji Międzynarodowych „Kawa z wykładowcą”.

» Działalność dydaktyczna

Prowadzone przez pracowników Katedry badania są podstawą do nauczania kursów na wszystkich kierunkach studiów w Instytucie. Katedra Migracji Międzynarodowych i Stosunków Etnicznych odpowiada za realizację następujących przedmiotów:

 

  • American Religiosity in Film
  • Amerykańscy Żydzi – dzieje imigracyjnej zbiorowości
  • Antropologia migracji
  • Antropologia społeczna
  • Diaspora niemiecka w Ameryce Północnej
  • Diaspora włoska w Nowym Świecie
  • Etniczność i religia
  • Etniczność w filmie dokumentalnym
  • Etniczność, naród, nacjonalizm – teorie, zjawiska, procesy
  • Komunikacja międzykulturowa
  • Komunikowanie społeczne
  • Ochrona praw mniejszości etnicznych i narodowych w Europie
  • Polityka migracyjna
  • Religia w sferze publicznej
  • Socjologia
  • Społeczeństwa amerykańskie - wprowadzenie do problematyki
  • Społeczeństwo USA
  • Statystyka i metody jakościowe
  • Translatorium z zakresu nauk społecznych
  • Warsztat badacza
  • Wprowadzenie do studiów migracyjnych
  • Zróżnicowanie etniczne i narodowe świata I
  • Zróżnicowanie etniczne i rasowe społeczeństw Ameryki Północnej
  • Zróżnicowanie religijne społeczeństw amerykańskich