Katedra Historii Międzynarodowych Ruchów Migracyjnych

Katedra Historii Międzynarodowych Ruchów Migracyjnych powstała w 1976 r. wraz z utworzeniem transdyscyplinarnego Instytutu Badań Polonijnych UJ skupiającego socjologów, językoznawców, literaturoznawców i historyków. Kierownikiem Katedry został wówczas doc. dr hab. Mirosław Frančić, a w kolejnych latach: prof. dr hab. Andrzej Brożek, doc. dr hab. Halina Florkowska-Frančić, a od 1991 r. prof. dr hab. Adam Walaszek.

Wczesne badania prowadzone w Katedrze dotyczyły głównie dziejów polskiej grupy etnicznej w USA, Australii, Szwajcarii, Francji i Kanadzie; zaoceanicznej emigracji polskiej w XIX i XX w.; migracji innych narodowości z terenów zaborowych i Polski. Pracownicy Katedry blisko współpracowali m.in. z zespołem prowadzącym badania nad polską emigracją zarobkową w XIX i XX w. kierowanym przez prof. Andrzeja Pilcha z Instytutu Historii UJ oraz z Instytutem Historii PAN. Związki te pozostały ważne do dziś, obecnie Katedra współpracuje również z Muzeum Emigracji w Gdyni.

W latach 1980. pracownicy Katedry współtworzyli fundamentalne przewodniki bibliograficzne i archiwalne na temat dziejów Polonii i emigracji. Realizowali także nowatorskie projekty dotyczące pamięci społecznej o emigracji z Podhala i syntezy dziejów polskiej diaspory.

Od wielu lat pracownicy Katedry aktywnie uczestniczą w międzynarodowym dyskursie na temat migracji oraz dziejów etniczności, utrzymując szerokie kontakty z ośrodkami naukowymi w Europie, USA i Australii, współpracując m.in. z Uniwersytet w Lund w Szwecji i Griffith University w australijskim Brisbane. Kontakty te owocują wymianą publikacji, organizacją międzynarodowych sympozjów i wspólnych projektów badawczych. 

Pracownicy

Prof. zw. dr hab. Adam Walaszek - kierownik

 Dr hab. Jan Lencznarowicz

 Dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska

» Główne obszary badawcze

  • procesy migracyjne z ziem polskich oraz wewnątrz i poza Europę do 1945 r.
  • dzieje polskich grup etnicznych w USA, Australii i Skandynawii
  • historia stosunków inter-etnicznych w USA (1880–1940)
  • dzieje dzieciństwa i II pokolenia imigrantów w USA
  • polska emigracja polityczna na Zachodzie po II wojnie światowe
  • polityka PRL wobec emigracji i Polonii
  • polscy intelektualiści w USA po II wojnie światowej
  • mity i wyobrażenia polityczne w społecznościach emigracyjnych
  • zbiorowe tożsamości grup emigracyjnych
  • migracje i stosunki etniczne w historii Australii
  • nacjonalizm australijski
  • szwedzkie doświadczenie migracyjne w Ameryce
  • pozycja kobiet w społecznościach imigranckich dawniej i dziś
  • literatura i kultura dziecięca i młodzieżowa w USA
  • amerykańska kultura popularna

» Realizowane projekty badawcze

Dzieje Polonii amerykańskiej i stosunki z innymi grupami etnicznymi w Ameryce do 1939 r.

Opis: Od czasu opublikowania syntez dziejów i przemian Polonii amerykańskiej minęło wiele lat (1977, 1988) niewątpliwie istnieje zatem potrzeba nowego spojrzenia na te dzieje, z uwzględnieniem nowych badań. Zamysłem projektu jest pokazanie dziejów polskiej grupy etnicznej w USA na tle społecznej historii USA oraz relacji grupy z innymi (np. irlandzką), z akcentem nie tyle na dzieje polityczne, co historię codzienności
Efekt projektu: Częściowe rezultaty prac są prezentowane podczas konferencji i w drobniejszych publikacjach
Źródło finansowania: Projekt autorski A. Walaszka. Planowane złożenie wniosku o dofinansowanie przez NCN
Kierownik projektu: prof. dr hab. Adam Walaszek
Członkowie zespołu: Drugą część (po 1939 r.) planuje napisać prof. Joanna Wojdon z Uniwersytetu Wrocławskiego
Termin realizacji: do 2021 r.

Dzieciństwo w społecznościach etnicznych w USA w XIX i XX w.

Opis: Celem projektu jest analiza porównawcza codzienności życia dzieci i dzieciństwa w etnicznych amerykańskich miastach do 1930 r. –  codzienności ulicy, rzeczywistości rozmaitych „gangów” młodzieżowych, podejmowane przez amerykańskich społeczników próby „amerykanizacji” młodzieży (dziecięce „republiki”, settlement houses) oraz kontr-propozycje ze strony społeczności etnicznych (polskiej, żydowskiej, włoskiej). Na przełomie XIX i XX wieku dokonywała się swoista walka o „rząd dusz” młodzieży i dzieci
Źródło finansowania: brak wsparcia finansowego
Kierownik projektu: prof. dr hab. Adam Walaszek
Termin realizacji: 2021 r.

Migracje polskie w erze rozbiorowej w perspektywie porównawczej

Opis: Zamysłem badawczym projektu jest porównawcze podejście do dziejów migracji mieszkańców ziem polskich zarówno na terenie terenów zaborowych, jak do krajów sąsiednich, a wreszcie dalekich (Ameryki, Syberia, Australia)
Efekt projektu: Publikacja w 2017–2018 r. w Niemczech oraz kontynuacja. Częściowe rezultaty prac są prezentowane podczas konferencji i w ramach drobniejszych publikacjach
Kierownik projektu: prof. dr hab. Adam Walaszek

Hospitality, Rape, and Consent in Vampire Popular Culture: Letting the Wrong One In
 

Opis: This unique study explores the vampire as host and guest, captor and hostage: a perfect lover and force of seductive predation. From Dracula and Carmilla, to True Blood and The Originals, the figure of the vampire embodies taboos and desires about hospitality, rape and consent. The first section welcomes the reader into ominous spaces of home, examining the vampire through concepts of hospitality and power, the metaphor of threshold, and the blurred boundaries between visitation, invasion and confinement. Section two reflects upon the historical development of vampire narratives and the monster as oppressed, alienated Other. Section three discusses cultural anxieties of youth, (im)maturity, childhood agency, abuse and the age of consent. The final section addresses vampire as intimate partner, mapping boundaries between invitation, passion and coercion. With its fresh insight into vampire genre, this book will appeal to academics, students and general public alike
Efekt projektu: książka Hospitality, Rape, and Consent in Vampire Popular Culture: Letting the Wrong One In, edited by David Baker, Stephanie Green and Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska, Palgrave Macmillan 2017 (forthcoming)
Źródło finansowania: Palgrave Macmillan, Griffith Centre for Social and Cultural Research and the Griffith School of Humanities, Languages and Social Sciences in Brisbane and Gold Coast, Australia
Członkowie projektu: dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska, dr Stephanie Green, dr David Baker
Czas trwania projektu: 2014–2017

Polish Women in the 21st Century Sweden: The Negotiation of Identities and the Strategies of Integration in the Swedish Society

Opis: The focal interest of this project is the process of negotiating identities and forming the strategies of integration into the contemporary Swedish society employed by Polish female immigrants. It seeks to examine Polish women’s unique experiences of constructing and re-constructing identities in the migrational and transitional context, and of developing gendered mechanisms of adaptation and integration into the host society of Sweden. A particular emphasis will be placed on Polish female associations in Sweden
Efekt projektu: preliminary results: chapter in an edited collection: Strategie aktywizacji obywatelskiej w polskich stowarzyszeniach kobiecych w Szwecji na wybranych przykładach. In Pani Anna w Kanadzie. Księga pamiątkowa dedykowana Pani Profesor Annie Reczyńskiej, edited by Marcin Gabryś, Magdalena Paluszkiewicz-Misiaczek (Kraków: Księgarnia Akademicka, 2016, pp. 81–97)
Źródło finansowania: The Swedish Institute Scholarship within the Visby Programme for research work at the Lund University, Sweden (2014–2015)
Kierownik projektu: dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska
Czas trwania projektu: 2014–

Rozwój nowoczesnego nacjonalizmu w kolonialnej Australii

Opis: Celem projektu zatytułowanego wstępnie U źródeł australijskiego nacjonalizmu jest przedstawienie początków i rozwoju nowoczesnego nacjonalizmu australijskiego w koloniach brytyjskich na Antypodach w jego wczesnym okresie od zarania białego osadnictwa do lat 70. XIX wieku. Z inspiracji badaczy zajmujących się teorią nowoczesnego narodu, etniczności, nacjonalizmu i tożsamości zbiorowych oraz dziewiętnastowieczną historią zjawisk objętych tymi kategoriami analizowany jest bogaty, aczkolwiek trudno w Polsce dostępny, materiał źródłowy z epoki: wydawnictwa zwarte, prasa, archiwalia.  Na tle kształtującej się w opozycji do imperialnej tożsamości brytyjskiej oraz tożsamości poszczególnych społeczności kolonialnych tożsamości ogólnoaustralijskiej badania koncentrują się na poglądach pierwszych eksponentów myśli nacjonalistycznej w kolonialnej Australii. Drugim istotnym wątkiem rozważań jest działalność polityczna nacjonalistów i nacjonalistycznych organizacji, w objętym badaniami okresie.   
Efekt projektu: Planowane jest przygotowanie monografii naukowej U źródeł australijskiego nacjonalizmu, która wprowadzi do polskiej historiografii tę nieomal nieobecną w niej tematykę.
Kierownik projektu: dr hab. Jan Lencznarowicz
Czas trwania projektu: 2016-2019

» Zrealizowane projekty badawcze

Historia migracji Europejczyków do 1914 r.

Historię tych wędrówek od połowy XVII w. po Wielką Wojnę A. Walaszek opublikował w 2007. Od tego czasu wciąż ukazują się nowe prace, poszerzające naszą wiedzę. Zatem tom opublikowany wymaga uzupełnień, choć zapewne nie korekt
To projekt autorski.
Kierownik projektu: prof. dr hab. Adam Walaszek
Efekt projektu: częściowe rezultaty prac są prezentowane podczas konferencji i w drobniejszych publikacjach
Czas trwania projektu: brak ram czasowych

Approaching War: Childhood, Culture and the First World War

Opis: This project explores the impact of the First World War on children and childhood culture from three different geographical and cultural perspectives: the Global South, the Americas and Europe. Three international conferences were organized within its frames: in Australia (2011), in Canada (2012) and in the UK (2013)
Efekt projektu: an edited collection of academic essays entitled Children’s Literature and Culture of the First World War, edited by Lissa Paul, Rosemary R. Johnston and Emma Short (New York, London: Routledge, 2016; an unprecedented account of the lives, stories, letters, games, schools, institutions, and toys of children in Europe, North America, and the Global South during the First World War. The multidisciplinary, multinational range of contributors to this volume make it distinctive and a particularly valuable contribution to emerging studies on the impact of war on the lives of children
Źródło finansowania: Leverhulme Trust
Członkowie projektu: prof. Rosemary R. Johnston, dr Lissa Paul, dr Emma Short, dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska
Czas trwania projektu: 2010–2016

Kształtowanie tożsamości etnicznej dzieci imigrantów szwedzkich w USA według Augustana Book Concern (1889–1962)

Opis: Stemming from my doctoral studies and PhD dissertation, this book explores the strategy of constructing and maintaining ethnic identity of immigrant children, with the foremost interest in the activities of the Swedish-American publishing house Augustana Book Concern within the years 1889 – 1962. Between 1850 and 1930 1.3 million Swedes emigrated to the USA where they established a well-organized community called Swedish America. With the increase in their numbers and the development of ethnic organizations, the question of ethnic identity emerged. It became especially pressing when new generations started growing up and looking for their own, unique space – both within their ethnic group and American society.  
Like other adolescents from immigrant communities, young Swedish Americans had a complex cultural background. Their ethnicity could rarely be based on personal relations and memories from the old homeland, as it often was for their parents and grandparents. Deprived of these direct connections and exposed to many alternative systems of values within the multicultural America, young people frequently experienced difficulties defining their identity.  
Among the answers given to this dilemma by different Swedish-American fractions, the notions of the Lutheran Augustana Synod achieved the dominant position. As early as in the 1890s its leaders began to develop a carefully-designed conception of Swedish Americanism. Working under the Synod’s auspices for over seventy years, the Lutheran publishing house Augustana Book Concern became the unquestionable leader of the Swedish-American literary market. From 1889 to 1962 it provided the young generations with a broad and diverse reading material, including fiction and non-fiction books and various periodicals for every age group.
This book examines the shape and the character of the Augustana identity model offered to young generations. The study is based on the analysis of stories, articles and illustrations published in the most popular ABC periodicals printed between 1889 and 1920. It also includes a number of fiction books – both Swedish and Swedish-American, as well as Augustana reports, catalogues and jubilee books. Additionally, stories derived from the ABC English-language publications, printed mostly after 1920, are used as a comparison and an illustration of the directions of the later development of the ABC identity models.
Źródło finansowania: Swedish Institute Scholarship within the Visby Programme for research work at the Växjö University, The   School of Humanities, and The House of Emigrants, Växjö, Sweden (2007), Research Grant at the John-F.-Kennedy Institut für Nordamerikastudien der Freien Universität Berlin, Germany (2007), Dagmar and Nils William Olsson Fellowship in Swenson Swedish Immigration Research Center, Augustana College, Rock Island, Ill., USA (2006) and Jagiellonian University
Efekt projektu: monografia Kształtowanie tożsamości etnicznej dzieci imigrantów szwedzkich w USA według Augustana Book Concern (1889–1962), Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011
Kierownik projektu: dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska
Czas trwania projektu: 2005–2011

Negocjowanie różnic kulturowych w erze komunikacji cyfrowej

Opis: Projekt koncentrował się na przemianach w sferze globalnej komunikacji, które mają znaczący wpływ na możliwości, perspektywy i charakter spotkań międzykulturowych. Rewolucja informacyjna, rozwój nowych mediów oraz popularyzacja interaktywnej komunikacji tworzą nową podstawę dla rozwoju dialogu indywidualnego i zbiorowego, a także wpływają na proces negocjowania norm oraz różnic kulturowych. Przemiany w sferze technologii komunikacyjnej skutkują zmianami w mechanizmach porozumienia międzykulturowego. Charakter i skutki tych zmian stanowiły główny punkt zainteresowania tego projektu. W badaniach szukano odpowiedzi na następujące pytania:
•    W jaki sposób nowe formy komunikacji i uczestnictwa w społecznościach wirtualnych wpływają na charakter i sposoby tworzenia dialogu międzykulturowego? Czy stanowią one szansę na budowanie większego zrozumienia między uczestnikami różnych kultur?
•    Czy pojęcie interaktywności (tak jak odnosi się ono do mediów 2.0) jest istotne dla kultury?
•    W jaki sposób rzeczywistość cyfrowa wpływa na/zmienia spotkania międzykulturowe? Jaka jest rola nowych mediów w negocjowaniu wpływów i różnic kulturowych?
Efekt projektu: Zbadano wpływ czynników związanych z nowym środowiskiem komunikowania na stan, mechanizmy i perspektywy prowadzenia skutecznego dialogu międzykulturowego. W rezultacie realizacji projektu ukazała się książka Digital Difference. Social Media and Intercultural Experience (Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, 2014)
Źródło finansowania: grant badawczy Narodowego Centrum Nauki (HARMONIA, nr. UMO-2012/04/M/HS6/00517)
Kierownik projektu: dr hab. Garry Robson, prof. UJ
Członkowie zespołu: dr hab. Małgorzata Zachara, dr Jolanta Szymkowska-Bartyzel, dr Agnieszka Stasiewicz-Bieńkowska, David Gunkel, Ann Gunkel
Czas trwania projektu: 2012–2014

Mit zdrady jałtańskiej jako politycznego mitu założycielskiego polskiej emigracji politycznej po II wojnie światowej

Opis: Celem projektu było przedstawienie powstania i treści politycznego mitu konferencji jałtańskiej i zdrady Polski przez Zachód, jako mitu założycielskiego polskiej emigracji politycznej po II wojnie światowej w latach 1944-1956.  Oparta na bogatych i zróżnicowanych źródłach analiza mitu Jałty pokazała go w ścisłym powiązaniu z innymi ważnymi mitami i przedstawieniami, np. mitów kontynuacji państwowości polskiej na uchodźstwie, polskiego heroicznego udziału w zwycięstwie oraz specjalnej misji polskiej emigracji zarówno wobec zdominowanej przez Związek Radziecki ojczyzny, jak i „wolnego świata”. Podjęte badanie ujawniło zasadnicze motywy i warianty mitu Jałty oraz jego dostosowanie do spełniania istotnych funkcji społecznych w powojennej polskiej diasporze.
Efekt projektu: Publikacja książkowa: Jałta. W kręgu mitów założycielskich polskiej emigracji politycznej po II wojnie światowej. 1944-1956 (Księgarnia Akademicka, Kraków 2009) http://www.akademicka.pl/index.php?detale=1&a=1&id=23255 i 11 artykułów lub rozdziałów w pracach zbiorowych.
Kierownik projektu: dr hab. Jan Lencznarowicz
Czas trwania projektu: 1999–2009

» Aktywność akademicka

Zorganizowane i współorganizowane konferencje, seminaria i panele:

  • Doroczna konferencja The Association of European Migration Institutions (AEMI) Kraków (wrzesień 2012).
  • „Doświadczenie wspólne, czy odmienne? Porównania migracji Polaków i innych narodowości w świecie”, sesja podczas II Kongresu Badaczy Historii Polski w Świecie, Kraków (2012).
  • Współorganizacja konferencji The Polish Diaspora in America and Wilder World, Komisja Polskiej Akademii Umiejętności do Badań Diaspory Polskiej wspólnie z Polish American Historical Association (czerwiec 2010).
  • „Dobrowolność i przymus w historii polskich migracji”, sesja podczas I Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski, Kraków (2007).
  • organizacja, uczestnictwo i prowadzenie panelu podczas Światowego Kongresu Nauk Historycznych, sesja „Mass Migrations: Their Economic, Political and Economic Implications, Sydney”, Australia (2005).
  • współorganizacja sympozjum „Rodzina, intymność, prywatność”, 17 Powszechny Zjazd Historyków Polskich, Kraków (2004).
  • współorganizacja konferencji Rola dawnej i nowej emigracji polskiej w warunkach Unii Europejskiej, PAU, Kraków (2004).
  • East-West Migration, Annual Meeting of the European Migration Institutions Conference, Kraków (1996).
  • dwa panele: „Communist Governments and Emigration Communities Abroad, 1945-1989”, V World Congress of ICCEES, Warszawa (1995).
  • roundtable „The Role Emigre Groups in the Creation or Resurrection of New States in East Central Europe in the 20th Century”, podczas XVIII International Congress of Historical Sciences, Montreal, Kanada (1995).
  • Polish-Americans in the USA: Cultural Aspects of Urban Life in Comparative Perspective, 1880-1940, Konferencja międzynarodowa, Kraków (1995).
  • dwie sesje „Emigration from Northern, Central, and Southern Europe, 1880-1939”, podczas Tenth International Economic History Congress,  Leuven,  Belgia z udziałem 25 uczonych z Europy, z Ameryki Północnej i Południowej (1990).

» Działalność dydaktyczna

Prowadzone przez pracowników Katedry badania są podstawą do nauczania kursów na wszystkich kierunkach studiów prowadzonych w Instytucie w tym następujących przedmiotów:

  • Migracje transatlantyckie
  • Polacy i Polonia w świecie
  • Społeczeństwa imigracyjne USA i Kanady
  • Dzieje etniczne Europy
  • Zróżnicowanie etniczne i narodowe świata
  • Historia ruchów uchodźczych od XVII do XXX wieku
  • Różnorodność etniczna w historii Polski
  • Prawa autorskie
  • Uchodźcy współczesne trendy migracyjne
  • Paradygmaty i metody w badaniach amerykanistycznych
  • Metody nauk społecznych
  • Ochrona własności intelektualnej
  • American Youth Culture