Zakład Ameryki Łacińskiej

Historia Zakładu Ameryki Łacińskiej sięga 2001 r., kiedy w Instytucie Studiów Regionalnych UJ utworzono Katedrę Ameryki Łacińskiej, której pierwszym kierownikiem został prof. dr hab. Władysław Miodunka. Od 2004 r. jednostka funkcjonuje w ramach IAiSP. Działalność Zakładu wiąże się z wprowadzeniem w roku akademickim 2002/2003 studiów latynoamerykańskich jako nowej specjalności studiów magisterskich na kierunku kulturoznawstwo. W roku akademickim 2012/2013 zostały one przekształcone w specjalizację „Ameryka Łacińska” na nowym kierunku studiów – amerykanistyce. Program, którego przedmiotem jest cała Ameryka Łacińska (Ameryka Południowa, Ameryka Środkowa, Karaiby), ma charakter interdyscyplinarny. Zainteresowania badawcze i edukacyjne pracowników Zakładu koncentrują się na specyficznych dla regionu problemach społecznych i politycznych oraz różnorodnych zjawiskach kulturowych – od okresu prekolumbijskiego po czasy współczesne.

Pracownicy 

prof. dr hab. Adam Walaszek (kierownik)

dr Anna Bartnik

dr Karol Derwich

dr Agnieszka Gondor-Wiercioch

dr Anna Kaganiec-Kamieńska

dr Marta Kania

Pracownicy emerytowani

dr hab. Andrzej Krzanowski (kierownik Katedry w latach 2012–2016)

» Główne obszary badawcze

  • historia i polityka Ameryki Łacińskiej
  • rozwój i transformacja społeczeństw latynoamerykańskich
  • współczesne zjawiska i problemy społeczne
  • stosunki międzynarodowe w rejonie Ameryki Łacińskiej i Karaibów
  • migracje i polityka migracyjna w Amerykach
  • porównawcze studia migracji z Europy do Ameryk
  • Hispanics/Latinos w USA
  • transkulturacja w literaturze latynoamerykańskiej
  • problemy transnarodowe
  • nacjonalizm i procesy narodowotwórcze, przemiany tożsamości latynoamerykańskiej
  • prawa człowieka, prawa ludności rdzennej Ameryki Łacińskiej
  • studia nad dziedzictwem

Zainteresowania badawcze pracowników koncentrują się wokół:  

  • Meksyku w ujęciu historycznym i współczesnym, procesów demokratyzacji, bezpieczeństwa publicznego, przestępczości zorganizowanej;
  • relacji język-tożsamość; polityki językowej w USA i Ameryce Łacińskiej; języków Ameryki Łacińskiej;
  • literatury hybrydycznej i heterogenicznej powstającej na styku dwóch lub więcej języków; problematyce transnarodowej w literaturze, rekonstrukcji historii i poszukiwaniu tożsamości w literaturze etnicznej;
  • tożsamości narodowej / etnicznej / kulturowej; transnarodowości;
  • polityki imigracyjnej USA w kontekście Hispanics/Latinos, amerykańskiego prawa imigracyjnego, migracji dzieci z Ameryki Środkowej do USA, problemu współczesnych uchodźców kubańskich;
  • diaspory żydowskiej w Ameryce Łacińskiej, integracji północnoamerykańskiej;
  • polityki kulturowej i pluralizmu kulturowego Ameryki Łacińskiej, praw ludności rdzennej, aspektów politycznych, społecznych i prawnych ochrony dziedzictwa kulturowego Hispanoameryki, zróżnicowania religijnego i procesów synkretyzmu na terenie Ameryki Łacińskiej w przeszłości i współcześnie.

» Realizowane projekty badawcze

Visegrad Studies on Americas. Past and Present

Opis: Podstawowym celem projektu jest wydanie pracy zbiorowej poświęconej szeroko rozumianym studiom amerykanistycznym rozwijanym w ośrodkach naukowych państw grupy wyszehradzkiej. Ukazana zostanie specyfika definiowania, rozumienia i prowadzenia badań amerykanistycznych w każdym z państw grupy wyszehradzkiej (z uwzględnieniem zarówno problematyki Ameryki Północnej, jak i Południowej). Zebranie prac w dziele zbiorowym i zaangażowanie specjalistów z różnych dziedzin, których łączy zainteresowanie kontynentem amerykańskim ma także na celu ukazanie różnych perspektyw badawczych i punktów widzenia.     

Efekt projektu: Publikacja będzie pierwszym opracowaniem, które w sposób syntetyczny przedstawia dokonania ośrodków amerykanistycznych z perspektywy wyszehradzkiej. Ma nie tylko dostarczyć odbiorcom wiedzę i informacje dotyczące wybranych zagadnień politycznych, społecznych i kulturowych, ale także dać wskazówki i inspiracje do dalszych samodzielnych studiów i badań.  Efektem wspólnej inicjatywy wydawniczej będzie integracja środowiska naukowego oraz rozwijanie dalszej współpracy między wyszehradzkimi amerykanistami. Publikacja przyczyni się do wzbogacenia zajęć dydaktycznych o nowe tematy i informacje.  

Źródło finansowania: UJ, Bratniak

Uczestnicy projektu: dr Anna Bartnik, dr Agnieszka Małek

Czas trwania projektu: 2016-2017

 

Unicidad, pluralidad y comunidad. Debates sobre el Estado latinoamericano desde los pueblos indígenas (s. XXI)

Opis: El proyecto busca contribuir al estudio crítico de América Latina desde el enfoque interdisciplinario y latinoamericanista propio de Estudios Latinoamericanos. Una de las hipótesis es que la movilización indígena en América Latina ha desembocado en una de-construcción del concepto de Estado nación clásico, al postular las formas estatales plurales, fue determinante en la derrota política y simbólica del neoliberalismo, y sigue siendo la fuente de proyectos societales alternativos al sistema capitalista. Nos guiarán las siguientes interrogantes: ¿Cuál es el balance de la movilización indígena-popular de las últimas dos décadas? ¿Existe un proyecto indígena alternativo al capitalismo enraizado en la realidad vivida? ¿Cuál es la condición del proyecto pluralista frente a la “vuelta del Estado” durante los gobiernos “progresistas”? ¿Cómo pensar la lucha indígena más allá del Estado desde el enfoque comunitarista?

 

Efekt projektu: Se propone la profundización de la reflexión teórica acerca de los fenómenos resultantes de los estudios de casos particulares, y la elaboración novedosa de teorías útiles para la interpretación de las realidades latinoamericanas.

Źródło finansowania: Programa de Apoyo a Proyectos de Investigación e Innovación Tecnológica, Universidad Nacional Autónoma de México, grant numer IN300617

Kierownik projektu: dr Gaya Makaran

Członkowie zespołu: dr Marta Kania (inter alia)

Czas trwania projektu: 2017-2019

» Zrealizowane projekty badawcze

Transculturation in Native American and Latina/o Fiction

Opis: Porównanie wybranych powieści z obszaru prozy indiańskiej i Latino/a pod kątem wykorzystania historii podboju i kolonizacji. Struktura polifoniczna pozwala na wykorzystanie przez autorów dwóch lub więcej kodów kulturowych, które często uwzględniają dwa języki i synkretyzm religijny.

Efekt projektu: publikacja Pomiędzy rekonstrukcją a mitem. Role historii we współczesnej prozie rdzennych Amerykanów i Latino/a, Księgarnia Akademicka, Kraków 2016

Książka dotyczy sposobów wykorzystania historii w literaturach etnicznych, których początek stanowi dekonstrukcja stereotypów takich jak, między innymi, Szlachetny Dzikus, Indiański Wojownik, Latynoski Macho czy Malinche i Maryja. Dodatkowo analiza komparatystyczna eksponuje wykorzystanie historii, jako dyskursu przy pomocy którego grupy zmarginalizowane mogą kwestionować władzę Centrum, uwzględniając nie tylko kontekst podboju i kolonizacji Ameryki, ale też praktyki neokolonialne.

Źródło finansowania: JFK Research Grant

Uczestnicy projektu: dr Agnieszka Gondor-Wiercioch

Czas realizacji: 2015-2016

 

Latin America Thought

Opis: The term „Latin American thought” allows for the better accommodation of the broad spectrum of intellectual activities that can find their expression in literature, religion or art. It also seems to be the most accurate equivalent of the Spanish notion “pensamiento”. By using the term “Latin American thought” it would be possible to accommodate the thinkers that created works that contain philosophical elements, but are not pure philosophy (created and motivated by the love of wisdom). There are multiple voices claiming that one of the specifics and distinctive elements of Latin American philosophical inquiry is its unphilosophical nature, in terms of the form in which it express itself. For that reason, philosophical examinations are performed within the domain of history, religion or literature.

Efekt projektu: publikacja Latin American Thought – Problems and perspectives. Three Case Studies, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015.

Źródło finansowania: WSMiP UJ

Uczestnicy projektu: dr Karol Derwich, dr Magdalena Modrzejewska

Czas trwania projektu: 2014-2015

 

U.S. – Latin American Relations

Opis: Relacje Stanów Zjednoczonych z regionem Ameryki Łacińskiej zasługują na miano wyjątkowych. Z racji geograficznego sąsiedztwa, Ameryka Łacińska wydaje się naturalnym partnerem dla Stanów Zjednoczonych zarówno w wymiarze politycznym, jak i ekonomicznym. Jak pokazuje jednak historia, stosunki między USA a państwami regionu Ameryki Łacińskiej i Karaibów były i są ogromnie skomplikowane. Obfitowały zarówno w okresy współpracy, jak i wzajemnej niechęci, aż po konflikty, które rzutowały w dłuższej perspektywie nie tylko na relacje bilateralne USA z poszczególnymi państwami regionu, ale miały istotny wpływ w wymiarze regionalnym, a czasami również globalnym. Efekt projektu: publikacja U.S. – Latin American Relations, Wydawnictwo UJ, Kraków 2014.

Wybór tekstów źródłowych dotyczących problematyki wzajemnych relacji między Stanami Zjednoczonymi a państwami Latynoameryki. Opracowywany zbiór stanowi przekrój historii tych relacji w oparciu o dokumenty międzynarodowe i inne akty prawne istotne z punktu widzenia wzajemnych relacji między Stanami Zjednoczonymi i regionem Ameryki Łacińskiej.

Źródło finansowania projektu: WSMIP UJ

Uczestnicy projektu: dr Karol Derwich

Czas trwania projektu: 2013-2014

 

Estados Nación y movimientos indígenas en el sistema mundo, una mirada latinoamericanista

Opis: Celem projektu była krytyczna refleksja nad współczesnym modelem państwa i realizacją pryncypiów polityki wielokulturowości w kontekście dynamicznego rozwoju ruchów tubylczych na terenie Ameryki Łacińskiej.

Efekt projektu: Publikacja ¿Estado Nación o Estado Plural? Pueblos indígenas y el Estado en América Latina (s. XXI), ed. Gaya Makaran, Colección Política, Economía y Sociedad en América Latina y el Caribe, vol. 29, CIALC, UNAM, México 2017.

Źródło finansowania: Programa de Apoyo a Proyectos de Investigación e Innovación Tecnológica, Universidad Nacional Autónoma de México, grant numer IA300315

Kierownik projektu: dr Gaya Makaran

Uczestnicy projektu: dr Marta Kania (inter alia)

Czas trwania projektu: 2015-2016

Pracownicy Zakładu są również autorami monografii wydawanych w serii Studia Latynoamerykańskie Uniwersytetu Jagiellońskiego, poruszających szereg tematów z obszaru nauk społecznych i humanistycznych: Anna Kaganiec-Kamieńska, Tożsamość na pograniczu kultur. Meksykańska grupa etniczna w Stanach Zjednoczonych (2008), Karol Derwich (red.), Meksyk w XXI wieku. Polityka - Społeczeństwo – Gospodarka (2009), Marta Kania, Prekolumbijski image Peru. Rola archeologii i dziedzictwa inkaskiego w kształtowaniu peruwiańskiej tożsamości narodowej (2010), Marta Kania, Machupicchu. Między archeologią i polityką (2013); Karol Derwich, W krainie Pierzastego Węża. Historia Meksyku od podboju do czasów współczesnych (2014).

» Aktywność akademicka

Organizacja cyklicznych Krakowskich Konferencji Latynoamerykanistycznych (KKL), które z forum ogólnopolskiego przekształciły się w ważne wydarzenie o międzynarodowym zasięgu. Dotychczas odbyły się cztery edycje:

  • 2016 Migraciones y diasporas de la América Latina contemporanea (link z programem)
  • 2013 Derechos humanos en América Latina. Teoria y práctica (link z programem)
  • 2010 – Ruchy społeczne i etniczne w Ameryce Łacińskiej (link z programem)
  • 2007 – Doświadczenie demokracji w Ameryce Łacińskiej (link z programem)

W ramach działalności naukowej i popularyzującej badania pracownicy Zakładu od kilku lat organizują cykliczne seminaria i telekonferencje, których celem są spotkania i dyskusje z ekspertami różnych dziedzin studiów latynoamerykańskich oraz spotkania z przedstawicielami świata kultury, mediów i dyplomacji:

  • Pentecostal, Politics and Religious Equality in Argentina (kwiecień 2017)
  • Dziedzictwo kulturowe a nowe zjawiska religijne w Amerykach: historia i współczesność (kwiecień 2017)
  • Pensamiento latinoamericano (16 stycznia 2017).
  • Spotkanie z Ambasadorem Meksyku w Polsce (październik 2016).
  • Mexico en el siglo XXI (25 października 2016).
  • Spotkanie z Jackiem Hinzem, byłym Ambasadorem RP w Caracas (Wenezuela) (2016).
  • Spotkanie z Ambasadorem Republiki Peru w Polsce (czerwiec 2016).
  • Working with my own Language: Research and Revitalization of the Nahuatl Language and Culture (9 czerwca 2016).
  • Kryzys polityczny w Brazylii – impeachment czy zamach stanu? (19 maja 2016).
  • Zróżnicowanie religijne Ameryk: mity, tradycje, zjawiska współczesne (18 marca 2016).
  • Kuba w post-hegemonicznym świecie (11 grudnia 2015).
  • Ruchy studenckie w Meksyku, 1968–2015 (23 października 2015).
  • Ameryka Łacińska we współczesnych stosunkach międzynarodowych (28 kwietnia 2015).
  • Latynosi w Krakowie (29 kwietnia 2015).
  • Indiańskie ludy Ameryk – wczoraj i dziś (19 marca 2015).
  • Literatura latynoamerykańska od czasów boom: regionalna czy światowa? (19 listopada 2014).
  • Kuba we współczesnym świecie (28 października 2014).
  • Co się dzieje w Wenezueli? (4 marca 2014).
  • Peligros para la democracia en America Latina (27 marca 2014).
  • Rewolucja paliwowa w Ameryce Łacińskiej (16 stycznia 2014).
  • Protección del medio ambiente en America Latina – amenazas y soluciones (12 grudnia 2013).
  • Ameryka – spotkanie czy odkrycie? (14 października 2013).

 

Ponadto:

  • Udział w konferencjach naukowych organizowanych przez członków Koła Naukowego Studiów Latynoamerykańskich, moderując panele konferencyjne oraz występując z referatami.
  • Uczestnictwo w spotkaniach dyskusyjnych ze studentami, m.in. w cyklicznych „Fireside Chats” poświęconych bieżącym problemom polityczno-społecznym obu Ameryk.

» Działalność dydaktyczna

Prowadzone przez pracowników Zakładu badania są podstawą do nauczania kursów na wszystkich kierunkach studiów prowadzonych w Instytucie. W ramach specjalności Ameryka Łacińska, prócz obowiązkowych kursów z obszaru nauk społecznych są prowadzone zajęcia specjalistyczne m.in. na temat historii kontynentu i poszczególnych krajów Ameryki Łacińskiej; historii literatury latynoamerykańskiej; społeczeństw i problemów społecznych Ameryki Łacińskiej; dziejów religii w Ameryce Łacińskiej czy stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej wybranych państw Ameryki Łacińskiej. Ponadto szeroka oferta wykładów fakultatywnych pozwala zapoznać się z problematyką polityczną, społeczną i kulturową Ameryki Łacińskiej, zarówno w wymiarze lokalnym (Historia Meksyku, Historia Brazylii) jak i kontynentalnym (Ameryka Łacińska w polityce USA; Stosunki gospodarcze Ameryki Łacińskiej, Procesy demokratyzacji w Ameryce Łacińskiej). Zakład Ameryki Łacińskiej odpowiada za realizację następujących przedmiotów.

  • Ameryka Łacińska dziś
  • Ameryka Prekolumbijska
  • Amerykańskie prawo imigracyjne
  • Amexica
  • Dzieje Polonii w Ameryce Łacińskiej
  • Dzieje religii w Ameryce Łacińskiej
  • Elementy kultury latynoamerykańskiej
  • Historia Ameryki Łacińskiej XIX – XXI wiek
  • Historia Ameryki Łacińskiej: Odkrycia i kolonizacja
  • Historia i współczesność Brazylii
  • Historia Meksyku do 2000 roku
  • Historia myśli latynoamerykańskiej
  • Język hiszpański i polityka językowa w Ameryce Łacińskiej
  • Literatura latynoamerykańska – część I
  • Literatura latynoamerykańska – część II
  • Ludność rdzenna Ameryk
  • Meksyk w XXI wieku
  • Procesy demokratyzacji w Ameryce Łacińskiej
  • Społeczeństwa i problemy społeczne Ameryki Łacińskiej
  • Stosunki międzynarodowe w Ameryce Łacińskiej
  • Wprowadzenie do społeczeństw amerykańskich
  • Wstęp do latynoamerykanistyki
  • Zróżnicowanie etniczne i narodowe świata
  • Zróżnicowanie religijne Ameryk